Zarządzanie Systemem

Ten moduł skupia się na utrzymaniu systemu: od instalacji oprogramowania, przez kontrolę wydajności, aż po zarządzanie usługami i dyskami.

1. Zarządzanie pakietami (Menedżer APT)

W Debianie standardem jest system APT (Advanced Package Tool). Zapomnij o pobieraniu instalatorów ze stron www – tu używamy bezpiecznych repozytoriów.

• sudo apt update – Odświeża listę dostępnych programów w repozytoriach.
• sudo apt upgrade – Instaluje dostępne aktualizacje wszystkich pakietów.
• sudo apt install [nazwa] – Instaluje nowy program (np. sudo apt install htop).
• sudo apt remove [nazwa] – Usuwa program z systemu.
• sudo apt search [fraza] – Wyszukuje pakiet, jeśli nie znasz jego dokładnej nazwy.

Ciekawostka: Inne dystrybucje używają innych menedżerów: Fedora → dnf, Arch → pacman.

2. Procesy pod lupą

Monitorowanie tego, co zużywa zasoby Twojej maszyny wirtualnej.

• top – Klasyczny, tekstowy menedżer zadań.
• htop – (Zalecany) Interaktywny i kolorowy podgląd procesów. Pozwala na łatwe sortowanie i filtrowanie.
• ps aux – Wyświetla listę wszystkich uruchomionych procesów w danej chwili.
• kill [PID] – Zamyka proces o konkretnym numerze ID.
  • kill -9 [PID] – "Brutalne" wymuszenie zamknięcia zawieszonego procesu.

3. Usługi systemowe (Systemd)

Systemd to zarządca systemu, który decyduje, jakie procesy startują wraz z komputerem (np. serwer WWW, baza danych, SSH). Do obsługi używamy narzędzia systemctl.

• sudo systemctl start [usługa] – Uruchamia usługę.
• sudo systemctl stop [usługa] – Zatrzymuje usługę.
• sudo systemctl restart [usługa] – Restartuje usługę (często po zmianie konfiguracji).
• sudo systemctl status [usługa] – Sprawdza, czy usługa działa i pokazuje jej ostatnie logi.
• sudo systemctl enable [usługa] – Powoduje, że usługa będzie startować automatycznie przy każdym włączeniu komputera.

4. Zarządzanie dyskami i miejscem

Jak nie dać się zaskoczyć brakiem miejsca na dysku.

• df -h – (Disk Free) Pokazuje zajętość wszystkich zamontowanych partycji w czytelnym formacie (Giga/Megabajty).
• du -sh [katalog] – (Disk Usage) Pokazuje, ile dokładnie miejsca zajmuje konkretny folder na dysku.
• lsblk – Wyświetla listę wszystkich fizycznych dysków i ich partycji w formie drzewa.
• Montowanie i fstab:
  • mount /dev/sdb1 /mnt – Ręczne podłączenie dysku do systemu.
  • /etc/fstab – Plik konfiguracyjny, w którym zapisujemy dyski, które mają być montowane na stałe przy starcie systemu.

Praktyka na maszynie wirtualnej:

1. Zainstaluj pakiet htop używając apt.
2. Uruchom go i pokaż, jak zidentyfikować najbardziej "zasobożerny" proces.
3. Spróbuj sprawdzić status usługi sieciowej: sudo systemctl status networking.
4. Wykonaj df -h, aby pokazać widzom, ile miejsca zajmuje świeża instalacja Debiana.